صفت فاعلي

صفت فاعلی

 

ترکیب صفت فاعلی

صفت فاعلی چهار نوع داردكه در ادبيات ما پس از مطالعه ي كامل فعل و بن ها ميتوانيد اشكال مختلف صفت را بخوانيد و نيز در وند هايي كه تعريف شد حتما مرور كنيد و سپس به يادگيري اين مباحث بپردازيد توصيه ميشود براي تمامي اشكال صفت و انواع ان وند ها نقش اساسي را ايفا ميكنند و اين چهار نوع صفت فاعلي را با وند هاي ان به شرح زير است : 

۱- حالت اضافی (كه منظور از اضافي همان وند است كه ادبيات ما در پسوند به شرحان پرداختم )که صفت به مابعدِ خود اضافه می‌شود: فزایندهٔ باد آوردگاه / فشانندهٔ خون ز ابر سیاه

الگوي ان به اين شكل است : 

بن مضارع + َ نده = صفت فاعلي 

مثال: دان + َنده = داننده 

يا

خوان + َنده = خواننده 

و …

۲- با تقدّم صفت و حذف کسرهٔ اضافه: جهاندار محمودِ گیرنده شهر / ز شادی به هرکس رساننده بهر(در اينجا جهاندار صفت فاعلي است ولي كسره بين صفت و موصوف نيست و و صفت اول امده و موصوف بعد 

مثال ادبيات ما در الگو چنين است : 

اسم + دار ( پسوند از بن مضارع مصدر داشتن ) = صفت فاعلي 

مثال: جهان + دار 

يا اسم + خواه ( پسوند از بن مضارع مصدر خواستن ) 

وطن + خواه 

۳- با تأخیر صفت بدون آن که در آن تغییری رخ دهد: من‌ام گفت یزدان پرستنده شاه / مرا ایزد پاک داد این کلاه( شاه پرستنده ) 

كه باز هم الگو در ادبيات ما يكسان است ولي در اينجا بن ماضي بكار رفته است 

كه ميشود بن ماضي + َنده ( ار ) = صفت فاعلي 

مثل 

پرست + َنده = پرستنده 

يا 

پرست + ار = پرستار 

۴- با تأخیر صفت و حذف علامت صفت «نده» مانند سرافراز، گردن‌فراز که سرافرازنده و گردن‌فرازنده بوده و این کار قیاسی است.

الگوي ادبيات ما اينجا به اين شكل است 

اسم + بن مضارع + َنده = صفت فاعلي 

مثال :: 

سر + افراز + َنده = سرافرازنده 

لازم به توضيح است كه اين  الگو در ادبيات قديم بوده است كه امروزه كاربرد ندارد ولي در شعر هاي فردوسي از اين قبيل زياد ميبينيم و يا اينكه در امروز ( َنده ) پاياني از اخر ان افتاده ولي در معني صفت فاعلي است 

 هرگاه صفت فاعلی با مفعول یا یکی از قیود مثل: بیش، کم، بسیار، پیش، پس و نظایر آن ترکیب شود علامت صفت حذف می‌شود .

( در ادبيات ما سفارش ميكنيم انواع قيد مطالعه شود ) 

 

الگو؛ قيد  + بن مضارع = صفت فاعلي

 مثل:

كم+ گوي= كم گوي و يا 

  پیش‌گوی،  بسیاردان، پیشرو، پس‌رو

  در صفت فاعلي الگوهاي بسياريست 

مثل

بن مضارع + ان = صفت فاعلي 

مثل : رو + ان = روان ( به معني چيزي كه روانه ميشود و در حال رفتن است )

در ادبيات ما الگوي ديگري وجود دارد

كه در صورت ياداوري به شرح ان ميپردازيم واين چهار وجهي كه توضيح داده شد در نقش هاي صفات هست كه ميتوانيد نقش صفت فاعلي را بشناسيد ولي الگوي صفت فاعلي ميتواند كار را براي تشخيص شما در ادبيات ما اسان كند

 مثل ؛ بن مضارع + ا= صفت فاعلي

مثال : دان + ا = دانا 

* (( كه در بيشتر مواقع ان را صفت ساده به حساب مياوريم ) در صورتي كه اصل اين كلمه صفت فاعليست و پسوند دارد 

مثل شنوا – گويا – توانا و … 

 نكته

 صفتی که به «ان» ختم می‌شود، هرگاه مکرر شود، ممکن است علامت صفت را از اول حذف کنند، مثل: لرزلرزان، جنب‌جنبان، پرس‌پرسان، کش‌کشان، لنگ‌لنگان 

به يادماندني و منصور باشيد 

ادبيات ما 

منصوري 

درباره مرجان منصوری

مطلب مشابه را بخوانید

هم خانواده هاي فارسي و عربي

چگونه بفهمیم کدام کلمات عربی است یا فارسی؟ بچه هاي عزيز بايد در كلاس ادبيات …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.